Son yıllarda muayenehanede en sık duyduğum cümlelerden biri şu:
“Hocam, alıç sirkesi çok faydalıymış, kalbe iyi geliyormuş.”
“Damarları açıyormuş, kireci çözüyormuş.”
Sirkeyi ben de severim. Bir hastam Şarköy’de sirke üretirdi. 16 yıl oldu stent takmıştım. Kerestecilermiydi markası bilemedim. Şarköy’de sirke yapılma aşamalarını bile fabrikalarında öğrenmiştim.
Sevmek başka ilaç gibi önermek başka. Tıbbın iyi niyetle değil, kanıtla yürüdüğünü burada durup hatırlatmak zorundayız.
Tıp Neye Göre ‘İlaç’ Der?
Bir maddenin “ilaç” sayılabilmesi için şunlar yeterli değildir:
“Doğal olması”,
“Yüzyıllardır kullanılıyor olması”,
“Birinin çok faydasını gördüğünü söylemesi”.
Modern tıpta altın standart şudur:
Randomize, kontrollü, çift kör klinik çalışmalar.
Bu ne demek?
- Randomize: İlacı alanlar ve almayanlar rastgele seçilir ve iki gruba ayrıldıklarında grupların özellikleri benzer olmalıdır.
- Kontrollü: Karşısında mutlaka ilaca benzeyen ama etken madde olmayan madde yani placebo olan karşılaştırma grubu vardır
- Çift kör: Ne hasta ne de doktor kimin gerçek ilacı aldığını bilir
Neden bu kadar zahmet?
Çünkü insan zihni çok kolay kandırılır.
Beklenti, umut, tesadüf ve plasebo etkisi bizi yanıltır.
Alıç Sirkesi Nerede Kalıyor?
Alıç bitkisi, geleneksel tıpta yeri olan bir bitkidir.
Evet, bazı laboratuvar çalışmalarında antioksidan özellikler gösterilmiştir.
Evet, hayvan deneyleri vardır.
Ama kritik soru şudur: İnsanlarda, yeterli sayıda, iyi tasarlanmış, çift kör klinik çalışma var mı?
Cevap net: Hayır.
- Kalp krizi riskini azalttığını gösteren yok
- Tansiyonu güvenli ve kalıcı düşürdüğünü kanıtlayan yok
- Kalp damarlarını koruduğunu gösteren güçlü veri yok
Dolayısıyla ben bir hekim olarak alıç sirkesini:
- İlaç gibi yazamam
- Tedavinin yerine koyamam
- “Mutlaka kullanın” diyemem
Çünkü elimde hastamı koruyacak kanıt yok.
“Ama Geleneksel Tıp…”
Evet, geleneksel tıp vardır.
Ve modern tıbbın kökleri de zaten oradan gelir.
Ama aradaki fark şudur:
Modern tıp, geleneksel bilgiyi alır, sınar, ölçer, kanıtlar.
Başarılı olanlar ilaç olur, olmayanlar ise iyi niyetli birer öneri olarak kalır.
Bugün kullandığımız pek çok kalp ilacı da aslında bitkilerden yola çıkmıştır.
Ama onlar binlerce hasta üzerinde denenmiş, faydası ve zararı netleşmiş maddelerdir.
Son Söz
Alıç sirkesi zararlı mı?
Muhtemelen çoğu kişi için küçük miktarlarda zararsızdır.
Ama faydalı mı?
Bunu söyleyebilmem için elimde bilimsel kanıt yok.
Ve bir hekim olarak şunu net söylemeliyim:
Kanıtı olmayan bir şeyi, kalp gibi hayati bir organ için ilaç olarak öneremem.
Sağlık, “duyduklarımıza” değil,
kanıtlanmış bilgiye emanet edilmelidir.
