Türkiye’de deprem gerçeğiyle bir arada yaşıyoruz. Hiç beklemediğimiz bir anda yaşanabilecek olası bir deprem sonrasında ortaya çıkacak enkazda bir gün hepimizin hayatı tehlikede kalabilir! O nedenle depremle birlikte yaşamayı öğrenmemiz ve hazırlıklı olmamız gerekiyor. Sarıyer Belediyesi Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğü’ne bağlı Sivil Savunma Birimi’nde K9 köpek eğitmeni Halit Canbaş ve köpeği Şilan, olası bir depremde Sarıyer’de hayat kurtarmak için haftanın 7 günü çalışmalarını sürdürüyor.
Canbaş, Türkiye genelinde 67 ekibin katıldığı sınavda 100 tam puan alarak Sarıyer Belediyesi’ni gururlandıran çok sevdiği köpeği Şilan’ı gazetemize anlatırken; “Ekiplerimiz enkazda arama yaparken çaresiz kaldığı yerde eğitimli köpeklerimiz devreye girerek hayat kurtarıyor. Onlar en büyük yardımcılarımız… Deprem, sel, çığ gibi birçok afette binlerce insan köpekler sayesinde yerleri tespit edilerek hayata döndürüldü” diye konuştu.
Sizi kısaca tanıyabilir miyiz?
Sarıyer Belediyesi Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğü’ne bağlı Sivil Savunma Birimi’nde K9 köpek eğitmeniyim. Sarıyer Belediyesi’nde Fen İşleri personeliyken Sivil Savunma alanına ilk önce gönüllü olarak başvurdum. Sonrasında arama kurtarmayla ilgili eğitim ve seminerlere katıldım. 26 Eylül 2019’da İstanbul’da 5.8 büyüklüğünde yaşanan deprem sonrasında İstanbul Valiliği tarafından yerel yönetimlerde arama kurtarma ekibi kurulması için bir bildiri geldi. Ondan sonra Sarıyer Belediyesi depreme yönelik ekiplerini güçlendirmek için sabit personeliyle çalışmalarına başladı.
Arama kurtarma ekibinde yer almaya başladıktan sonra neler yaptınız?
Sarıyer’de yangın ve temel afet bilinci eğitimleri vermeye başladım. Sarıyer Belediyesi’nce düzenlenen programlarla Sivil Toplum Kuruluşları’na, muhtarlıklara ve halka ulaşıldı. Mahalle afet gönüllülerinin yer aldığı yapılar da kuruldu. Gönüllü olan kişilere bilgimiz ve yetkimiz dahilinde temel afet bilinci ve hafif arama kurtarma teknikleri konusunda eğitimler verdik. AFAD (Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı) tarafından enkazda canlı arama ve köpek eğitmenleri için bir eğitim açıldı. 3 ay süren teorik eğitimler aldım.
Peki, Şilan ile yolunuz nasıl kesişti?
Eğitimlerimin ardından sıra bu sürecin en büyük öğesi olacak partnerimi yani köpeğimi seçmeye geldi. Sahiplendirilen köpekleri araştırıyor ve en uygununu bulmak için test etmeye gidiyordum. Şilan’ı test etmeye gittiğim gün 3 köpek daha test etmiştim. Ancak aradığım tüm özellikler Şilan’da vardı ve onu seçtim.
Can dostunuz Şilan’ı bize nasıl anlatırsınız?
Şilan, benim için bir insan gibi… Daha doğrusu bana “Şilan neler yapabiliyor” diye sorduklarında “konuşabiliyor” demiştim! “Nasıl konuşuyor” dediklerinde, “ne istiyorsa ben onu anlayabiliyorum, ben ne istiyorsam o yapabiliyor” diyorum. Yapmasını asla istemediğim bir şey ise bir gün dile gelmesidir! Şaka bir yana şehirlerarası yolculuklarda kendisiyle sohbet ettiğimden bütün sırlarımı da sitemlerimi de biliyor…
Arama kurtarma köpeği olabilmesi için ne tür özelliklere sahip olmalıdır?
Öncellikle köpeğin vücut bütünlüğünün tam olması ve kalça problemi olmaması gerekiyor. Enkazda canlı arama yapacak olan köpek çevik ve hırslı olmalıdır. Safkan olmasına dikkat etmek gerekiyor. Kırma ırklardan da denenebilir ama çok başarılı sonuçlar alınamıyor. 3 aylıkken eğitime başlanabiliyor. Şilan’ı aldığımızda 75 günlüktü. Şilan’ı yavru iken bir süre ailemle yaşadığım evimde baktım. Ailemin tüm fertlerini de kokusundan tanır. Tabi hemen arama kurtarmaya başlamadı adaptasyon ve eğitim süreçlerinden geçti. Köpekler genetik yapısı itibariyle kurt soyundan gelmedir. Kurtların aile yapısı sürü halindedir. Hayatta kalabilmek için avlanırlar. Köpekler de kurtlardan gelme olduğu için sahibiyle arasındaki bağı aslında bir sürü güdüsüyle kurulur.
Şilan, olası bir deprem sonrasında arama kurtarmadaki tüm şartlara ve hava koşullarına nasıl adapte oluyor?
Eğitim süreci bütün mevsimleri kapsıyor. Afetin zamanının olmadığını düşünerek bunun eğitimini de zamansız ve özellikle hava koşullarının zor olduğu dönemleri kullanıyoruz. Örneğin bir çığ felaketine arama kurtarmaya gideceksem benim köpeğim kar yağışını ne kadar tanıyor ve ne kadar barışık onları değerlendirebilmek adına çalışmalarımız oluyor. Kar yağdığı andan itibaren eridiği aşamaya kadar hepsini öğretiyoruz. Ayrıca yağmurun yağdığı mevsimlere göre sağanak, yaz yağmuru ve ayrıca tüm rüzgar çeşitlerini de görüyor. Bir enkaza aramaya gittiğinde nem ve hava sıcaklığına göre rüzgarın yönünü karşısına alarak kokuyu tespit etmesini sağlıyoruz. Kokulara hakim bir yapıya sahipler ve bütün hava koşullarında çalışmalar yapan köpek olası bir deprem afetinde her şeye hazırlıklı oluyor. Arama kurtarma köpekleri 11 yaşına kadar çalışabiliyor. Bu süreçte belki hiç deprem yaşanmayacak ve Şilan hiç kimseyi kurtaramayacak. Ama keşke dememek için arama kurtarma köpeklerinin eğitimli olarak hazır olması gerekiyor.
Türkiye bir deprem bölgesi ve ülke genelinde 11 arama kurtarma köpeği yer alıyor. Bu sayının arttırılması gerekiyor mu?
Şilan, Mayıs ayında Türkiye genelinde girdiğimiz sınavda 100 tam puan alarak Sarıyer’i gururlandırdı. Eğitim yeterlilik sınavını başarıyla geçtik. 3 Ekim’de yapılacak olan görev yeterlilik sınavına girmeye de hak kazanmış olduk. Türkiye genelinde görev yeterlilik sınavını geçmiş ve halihazırda görevde 11 tane köpek var. Şilan da bunlardan biri olmak için 3 Ekim’de gireceği görev yeterlilik sınavına çalışmalarımızı sürdürüyoruz. Sonrasında tüm Türkiye genelinde ve uluslar arası afet durumlarında enkazda çalışabilir tüm yetkinliği elde edecek. Sarıyer Belediyesi, Türkiye’nin neresinde olursa olsun Şilan’ı bir afette gönüllü olarak da gönderebilecek.
Yaşanan afetlerde eğitimli köpekler arama sürecini ne kadar kolaylaştırıyor?
Evet, ekiplerimizin bir enkazda arama yaparken çaresiz kaldığı yerde eğitimli köpeklerimiz hayat kurtarıyor. Köpekleri tanıdıktan sonra insanların en muhtaç kaldığı anların en büyük yardımcısı olduklarını gördüm. Türkiye’de yaşanan deprem, sel, çığ gibi birçok afette binlerce insan köpekler sayesinde yerleri tespit edilerek hayata döndürüldü.
Sarıyer Belediyesi’nin afetlere yönelik başka çalışmaları da var mı?
Toplumda afet farkındalığının geliştirilmesi için geçtiğimiz yıl İçişleri Bakanlığı’nca Afet Eğitim Yılı olarak belirlemişti. Bu süreçte Sarıyer Belediyesi olarak ilçe genelinde yaklaşık 4500 kişiye afet öncesi hazırlıklar, afet anındaki davranışlar ve afet sonrasında iyileştirmeler konusunda “Temel Afet Bilinci” eğitimleri verdik. Bunun yanı sıra Sarıyer Belediyesi’nin 25 kişilik arama kurtarma ekibi var. Belediye bünyesinde her biri farklı birimlerde çalışan eğitimli arkadaşlarımız afete hazırlıklı bulunuyor. Afet anında ise toplu bir mesajla afet toplanma alanında bir araya geliyor ve afetin durumuna göre teçhizatımızı kuşanıp afet alanına intikal ediyoruz. Sarıyer Belediyesi bunu daha da güçlü bir hale getirmek için çalışmalarını sürdürüyor.
Şilan’ın aldığı tüm bu eğitimleri unutmaması için ne sıklıkta tatbikatlar yapıyorsunuz ve nasıl bir beslenme düzeni var?
Her gün eğitim uygulaması yapıyoruz. Beslenme düzeni ise 24 saat ikiye bölünerek 2 öğün halindedir. Sabahları 07:00-09:00 saatleri arasında, akşamları ise 19:00-21:00 saatleri arasında beslenmesini tamamlamış oluyorum. Mamasını yedikten sonra yaklaşık 1 saat yediklerini sindirmesi için bekliyorum. Sonrasında egzersizlerimizi yapmaya başlıyoruz. Bu bazen enkaz olabiliyor bazen de daha farklı bir çalışma da yapabiliyoruz. Hava koşulları, mevsim durumları ve gece çalışmaları olmak üzere birçok detay var. Gece çalışmaları çok önemli ve yaklaşık 10 günde bir gece mutlaka sabahlayarak çalışma yapıyoruz. Farklı illerde ve farklı insanlarla çok sayıda çalışmamız oluyor. Bu süreçte ham maddemiz insan kokusu olduğu için köpekten korkmayan insanlarla tatbikatlarımız oluyor. Köpeğin hangi yanı daha zayıfsa onu tamamlamak için çalışmaları ağırlıklı olarak yapıyoruz. Çeviklik parkuru, merdiven, sallanan zeminler ve tünellerden geçiş gibi onu sürekli formda tutacak çalışmalar yapıyoruz. Günlük çalışması bittikten sonra akşam mamasını verip ardından biraz gezdiriyorum. Beslenme takvimi var ve ölçekle mama yiyor. Haftada 2 gün ise kemik suyu takviyesi yapıyorum. Hep aynı güne denk getirmiyorum ki beklenti olmasın. Yine haftada 2 gün vücuttaki kalsiyum değerini dengede tutabilmek için haşlanmış yumurtayı kabuğuyla birlikte yediriyorum. Bunların hepsini mamayı unutturmamak için mamasına katarak veriyorum. Bunların yanı sıra mevsimine göre sebze de yiyor. Ancak evsel yemek asla yedirmiyoruz. Bunun gerekçesi de bir enkazda daha önce aromasını tattığı bir yemeğe yönelmesini önlemektir.
Şilan’ın Türkiye genelinde 100 tam puan alarak büyük bir başarı sağlaması eğitmeni olarak size neler hissettirdi?
Çok mutlu oldum. Bu başarı tamamen çalışmak değildi çünkü çalışmak tek başına yetmiyor. Çok çalışmak gerekiyor! Şilan’ı 75 günlük iken aldığım o günden itibaren her gün yanındaydım. Hüznümü de sevincimi de çok iyi bilir. Ben hüzünlenebilen, gülebilen, ağlayabilen veya sinirlenebilen normal bir insanım. Köpeğim de hangi gün hangi duyguyu yaşadığımı çok iyi biliyor. Biz bir bütün haline geldik. Sınava giderken köpeğime güveniyordum ve çok heyecanlıydım. Çünkü özellikle sınavın enkazla ilgili kısmında 2 yıllık çalışmanız 15 dakikaya sığdırılıyor. Dereceye girmenin hayalini elbette kuruyor ama bir yandan da dikkati dağılır ve başarılı olmazsa diye çok korkuyordum. Birinciliği herkes ister ama ulaşılması zordur. Ben açıkçası ikincilik ya da üçüncülük derecesini hayal ediyordum. Ben köpeğime inandım ve köpeğim de bana güvendi. Birlikte 2 yıl gibi uzun bir zaman geçirdik. 24 saat esaslı bir iş ve hisleri, duyguları olan bir canlıyla çalışıyorsunuz. Sınavda derece hedefliyordum ama olmama ihtimalini de sınava gitmeden önce düşünüyordum. Ama Şilan’ın Sarıyer’e getirdiği bu başarının duygusu apayrı… Belediye başkanımın, birimim ve beni onurlandırması ve bu vesile ile kendinden ödün verip bizlere emek veren sevgili hocam İstanbul AFAD K9 köpek eğitmeni Salih Zavalsız’a sizin vasıtanız ile çok teşekkür ediyorum.
Sarıyer’de Şilan’la birlikte katıldığınız tatbikatlar da oldu. Deprem gerçeğini unutmamak için neler yapmalıyız?
Ülkemiz bir deprem kuşağının üzerinde yer alıyor. Biz bu gerçekle yaşamayı bir alışkanlık haline getirmek zorundayız. Sarıyer Belediyesi’nin 25 kişilik bir arama kurtarma ekibi var. Marmara’da beklenen 7.5 büyüklüğündeki depremde en iyi senaryoya göre 3. bölge olan Sarıyer’de 94 bina yıkılacak. Deprem çalıştaylarında sürekli yer alıyor ve bu konuda eğitimler de veriyoruz. Deprem gerçeğine bir örnek vermek için çok uzağa gitmeyelim. Kartal’da 2019 Şubat’ta bir bina yıkıldı. Türkiye’de birçok ilden ve İstanbul’da da yerel yönetimlerden kurtarma ekiplerinin bir arada çalışmasına rağmen enkazdaki aramalar 4 gün sürdü. Bir de Sarıyer’de 94 binanın yıkılması senaryosunda elde var 25 kişi! Biz Türkiye’deki bütün arama kurtarma teknisyenlerini Sarıyer’e toplasak dahi yüzde yüz başarı ne yazık ki sağlayamayız! İstanbul’da bu durumda olan Bağcılar ve Esenler gibi örnek verilebilecek birçok ilçe var. Bunun çözümü nedir? Bütün bunları ele alarak yola çıkmalıyız. Olası bir depremde yaşayacağımız kayıpları en aza nasıl indirebiliriz? İnsanların deprem gerçeğini bir yaşam biçimi haline getirebilmeleri için afet eğitimleri veriyoruz. Sarıyer Belediyesi olarak geçtiğimiz yıl Sarıyer İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü ve Sarıyer Kaymakamlığı ile koordineli olarak çalışmalarda bulunduk. Tüm öğretmenlere ve ulaşabildiğimiz tüm öğrencilere afet bilinçlendirme eğitimi verdik. Bu şekilde eğitim seminerleri düzenledik. Bunu halka da indirebiliriz. Acil durum çantalarının hazır bulundurulması gerekiyor. Biz bu bilinci de sağlamak için Sarıyer Belediyesi Sivil Savunma Birimi olarak Sarıyer’de öğrencilere yaklaşık 3 bin tane deprem acil durum çantası dağıttık. Türkiye’de 5-6 büyüklüğünde bir deprem olduğunda televizyon kanallarında deprem konulu birçok haber yayınlanıyor. Deprem uzmanları çeşitli yorumlar yapıyorlar. Ancak 1-2 gün sürüyor ve sonra unutuyoruz. Amacımız en kötü senaryoda insanlara ulaşmak ve hayat kurtarmaktır.
Gazetemiz aracılığıyla okurlarımıza bir mesajınız var mı?
Veteriner İşleri Müdürlüğü’nün bağlı olduğu Sarıyer Belediye Başkan Yardımcımız Nadir Günday ile bir görüşmemiz oldu. Eğer halktan yeterince talep olursa Sarıyer’de uygun bir alana “Köpek Eğitim Merkezi” açmak istiyoruz. Oraya vatandaşların talepleri doğrultusunda gerek branş, gerekse can dostuyla birlikte yaşama ve hobi olarak eğitim görebilecekleri bir hizmet sağlayabiliriz.
